ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
77
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
پانزدهم ( ميلادى ) ايران است . شهرتى كه او به عنوان شارح كسب كرده كمتر كسانى از آن آگاهى دارند . او موجز القانون قرشى و كتاب الاسباب و العلامات نجيب الدّين سمرقندى را شرح كرده است و از جملهء مؤلّفانى است كه كتابهايشان مورد قبول عام واقع شدهاند . برهان الدّين نفيس در سمرقند طبيب مخصوص سلطان الغ بيگ بود . هر دو كتاب او شرح موجز نفيسى و شرح اسباب و علامات از كتابهاى مهم و معتبر و در موضوع خود پرارزش تلقّى مىشوند . وى شرح اسباب را در سمرقند در آخر صفر 827 ه . / 1423 م . به تكميل رساند و آن را به حضور ميرزا الغ بيگ بن شاهرخ ( متوفّى 853 ه . / 1449 م . ) تقديم كرد كه خود در هيئت مهارت زيادى داشت . بدين طريق اسباب و علامات پس از دويست سال شرحى نصيبش شد كه شهرت و عظمت اصل كتاب را به جايى رساند كه پيش از آن كسب نكرده بود . عموما اين شرح را كتاب اصل مىدانند . اين كتاب نه تنها در زمرهء كتابهاى بىمانند در معالجات شمرده مىشود ، بلكه از زمان تأليفش تا به امروز كتاب مهم درسى است و شهرت اسباب و علامات بر همين اساس است . « 1 » او در اين شرح تمام مطالب را بسيار محقّقانه و خوب بيان كرده است .
--> ( 1 ) - علاوه بر برهان الدّين نفيس ، يكى از طبيبان فاضل هند سيّد محمّد عابد سرهندى ( متوفّى 1151 ه . / 1739 م . ) نيز اسباب و علامات را شرح كرده است و شرح اسباب او در محافل پزشكى باارزش تلقّى مىشود . اين كتاب به نام شهنشاه هند ناصر الدّين ابو الفتح محمّد شاه ( 1719 - 1748 م . ) تأليف شده . در رامپور نسخهاى از آن كه در 1160 ه . / 1747 م . كتابت شده موجود است . محمّد حسين بن معصوم خان بن محمّد محسن يزدى بقراط خان ( متوفّى 1144 ه . / 1731 م . ) شرح اسباب برهان الدّين نفيس را بررسى انتقادى كرده است . نسخهء اين شرح ناياب عربى به نام تنقيح الاسباب و العلامات در رامپور محفوظ است و آن به نام نظام الملك آصفجاه اوّل ( متوفّى 1161 ه . / 1748 م . ) تقديم شده است . حكيم شريف خان دهلوى تحت عنوان فوائد الشريفيه دربارهء شرح اسباب بررسى كرده است و نسخههاى آن فراوان است .